خزنده دو لانه ميسازد يكى بنام نافقاء كه آن را مخفى ميدارد ديگرى بنام قاصعاء كه آشكار است چون دشمن در قاصعاء به آن حمله كند وارد نافقاء شده و از آن خارج مىشود اين مطلب در صحاح و قاموس و اقرب - الموارد نقل شده ، طبرسى در علَّت تسميه نافقاء فرموده كه : يربوع از آن خارج مىشود . به نظر راغب در مفردات و فيومى در مصباح تسميه منافق از « نفق » بمعنى نقب است كه از راهى بدين وارد و از راه ديگرى خارج مىشود . بهر حال منافق را از آن منافق گوئيم كه از ايمان خارج شده چنان كه از طبرسى نقل شد و يا از درى وارد و از در ديگرى خارج شده چنان كه از راغب نقل گرديد و شايد از * ( إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ ) * توبه : 67 . علت تسميه را فهميد كه فسق بمعنى خروج است . فعل نفاق از باب مفاعله آيد مثل : * ( أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نافَقُوا يَقُولُونَ لإِخْوانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * حشر : 11 . منافق از كافر خطرناكتر و عذاب او در آخرت از كافر سختتر است زيرا كه به حكم دزد خانگى است و پلى است كه كفّار بوسيله آن بخرابكارى در اسلام راه مييابند قرآن مجيد ميفرمايد : * ( إِنَّ الْمُنافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ ) * نساء : 145 . منافقان در پائينترين درجه آتش هستند و نيز فرموده : * ( وَعَدَ الله الْمُنافِقِينَ وَالْمُنافِقاتِ وَالْكُفَّارَ نارَ جَهَنَّمَ ) * توبه : 68 . در صدر اول اسلام منافقان در كارهاى رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله بسيار كار شكنى كردند حالاتشان اغلب در سوره توبه كه در سال نهم هجرت نازل شده و در سوره منافقون و جاهاى ديگر مذكور است و نيز زنان منافق نيز كم نبوده‌اند كه قرآن پنج بار « منافقات » را در رديف « منافقين » آورده است . نفل : ( بر وزن فلس ) زيادت . چنان كه در نهايه و اقرب الموارد